به مرکز تحقیقات ژنتیک خوش آمدید
 
قالب وبلاگ

مقدمه

حبوبات، با داشتن حدود 25 درصد پروتئین و گاهی بیشتر، نقش مهمی در تامین پروتئین مورد نیاز انسان دارند. بهترین پروتئین گیاهی متعلق به لوبیا است.

انواع حبوبات مهم که در ایران کشت می شوند عبارت اند از: لوبیا ( سفید، قرمز، و چیتی ) لوبیا چشم بلبلی، نخود ( سفید و سیاه )، عدس، ماش، و باقلا.

 لوبیا و گونه ها و واریته های آن

موطن اولیۀ لوبیا احتمالاً مکزیک و گواتمالا است. واویلوف(1)، با توجه به تغییرات ژنتیکی موطن اولیۀ لوبیا که در امریکای مرکزی و جنوب مکزیک زیاد است، این منطقه را مبدأ لوبیا در نظر گرفت.

بیش از 100 گونه در جنس فازئولوس(2) موجود است. اکثر واریته های زراعی فازئولوس با 22 کروموزم ( 22=n2 ) مربوط به 4 گونۀ: وولگاریس(3)، کوکسینئوس(4)، آکوتیفولیوس(5)، و لوناتوس(6) هستند.

طبق بررسیهای جدید، لوبیای مزروعی معمولی ( فازئولوس وولگاریس) از گونۀ وحشی فازئولوس آبوری جینئوس(7) به وجود آمده است که این گونۀ وحشی در امریکای جنوبی ( آرژانتین ) یافت می شود. در لوبیا، تلاقی بین گونه ها به سختی انجام می شود.

برای مشاهده ادامه متن بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.


ساختار گل و تلقیح مصنوعی در لوبیا

در لوبیا، شکل گل مانند گل دیگر گونه های خانوادۀ پروانه آساست. هر گل 10 پرچم دارد که 9 پرچم آن به هم چسبیده و یکی آزاد است. دورگ گیری بیشتر در گلخانه انجام می شود. لوبیا، گیاهی است روزکوتاه.

برای تلقیح مصنوعی، بهترین زمان استفاده از گل به عنوان پایۀ مادری موقعی است که غنچه رنگ اصلی خود را هنوز بدست نیاورده است، یعنی یک روز قبل از باز شدن.  عمل اخته کردن و گرده افشانی را در تمام مدت روز می توان انجام داد.

روشهای اصلاح لوبیا

روشهای اصلاح لوبیا مثل روشهای سایر گیا هان دگرگشن است.

هدفهای اصلاح لوبیا

بطور کلی هدفهای مهمی که در اصلاح لوبیا وجود دارد به ترتیب اهمیت عبارت اند از: ازدیاد محصول، کیفیت محصول، مقاومت به بیماری ها، زودرسی، کوتاهی دورۀ گل دهی، و فرم بوته.

اصلاح نخود

منشا نخود مزروعی یا سیسرآریتینوم(8) جنوب شرقی ترکیه است. نخود گیاهی است یکساله که ارتفاع آن به 20 تا 60 سانتی متر می رسد و طالب روزهای بلند است. نخود، بر اساس اندازۀ بذر به دو گروه تقسیم می شود. یکی ماکروکارپا(9) و دیگری میکروکارپا(10). ماکروکارپا، به نام کابلی(11)، و میکروکارپا به نام دسی(12) نیز خوانده می شوند. در نخود کابلی، وزن صد دانه بیشتر از 25 گرم است و معمولاً در هر غلاف 1 یا 2 بذر موجود است. ارتفاع گیاه، متوسط تا بلند و گیاه بدون آنتوسیانین است؛ گلها سفید رنگ است. نخود کابلی را معمولاً در بهار می کارند. نخود دسی بذر کوچک با شکل نامنظم و رنگهای مختلف دارد. نخود دسی بذر کوچک با شکل نامنظم و رنگهای مختلف دارد. معمولاً در هر غلاف آن 2 تا 3 بذر موجود است. ارتفاع گیاه کوتاه و حاوی آنتوسیانین است؛ گلها به رنگ ارغوانی است. نخود دسی را معمولاً در پاییز می کارند. در ایران و افغانستان معمولاً دسی را در بهار می کارند. در طبقه بندی نخود در ایران نخود سفید بیشتر متعلق به کابلی و نخود سیاه متعلق به دسی است.

خصوصیات گیاه شناسی نخود

جنس سیسر متعلق به خانوادۀ پروانه آساست. در این جنس، 39 گونه موجود است که 31 گونۀ آن چند ساله و 8 گونۀ دیگر یکساله است. یازده گونۀ آن دیپلوئید ( 16=n2) است. نخود گیاهی است خودگشن ولی مقدار کمی دگرگشنی به توسط زنبور مشاهده شده است. عمل خودگشنی 1 تا 2 روز قبل از اینکه گلها باز شوند انجام می شود.

اخته کردن و گرده افشانی گل در نخود

در نخود، بهترین موقع اخته کردن گل وقتی است که اندازۀ پرچم نصف اندازۀ خامه باشد. در نخود دسی فقط گلهایی را که دارای دمگل ارغوانی است باید برای اخته کردن انتخاب کرد، زیرا آنهایی که فاقد آنتوسیانین هستند ریزش طبیعی دارند.

دورگ گیری را پس از اینکه اولین غلاف تشکیل شد انجام می دهند. یک غنچۀ گل که در آن گلبرگها شروع به ظاهر شدن می کنند انتخاب می شود. غنچۀ گل را به آرامی بین دو انگشت شست و سبابه گرفته کاسبرگ جلویی را جدا می کنند. گلبرگ ناو را با پنس به آرامی به طرف پایین فشار می دهند تا بساکها نمایان شوند؛ در این حال می توان آنها را از میلۀ پرچم جدا کرد.

اخته کردن معمولاً در بعد از ظهر بین ساعت 2 تا 6 انجام می شود. گرده افشانی صبح روز بعد بین ساعت 8 تا 12 صورت می گیرد. اخته کردن و گرده افشانی همزمان نیز نتیجۀ مطلوبی داده است. برای جمع آوری گرده باید از گلهای نیمه باز استفاده کرد. میزان تشکیل غلاف حدود 16 تا 18 درصد است.

 هدفهای اصلاح نخود

هدفهای مهم اصلاح نخود عبارت اند از: ازدیاد عملکرد، کیفیت محصول، مفاومت به بیماری ها، مقاومت به ریزش، زودرسی، مقاومت به سرما.

 اصلاح عدس

منشأ عدس زراعتی یا لنس کولیناریس(13) خاورمیانه است. عدس یکی از گیاهان بسیار قدیمی است که به مصرف تغذیۀ انسان می رسد. مقدار پروتئین آن زیاد و بین 15 تا 20 درصد است. معمولاً در واریته های بذر ریز، مقدار پروتئین بیشتری وجود دارد.

عدس، گیاهی است روز بلند که به طول روز 16 ساعت یا بیشتر احتیاج دارد، واریته های روز خنثی نیز دیده می شوند.

خصوصیات گیاه شناسی عدس

گونۀ کولیناریس متعلق به خانوادۀ لگومینوز است. عدس گیاهی است خودگشن و میزان دگرگشنی در آن کمتر از 8/0 درصد است. دگرگشنی توسط حشرات کوچک، مانند تریپس، صورت می گیرد.

برای اخته کردن گل، کاسبرگهای مجاور ناو را به کمک پنس حذف می کنیم، سپس درفش و ناو را به طرف عقب تا کرده پرچمها را خارج می سازیم. پس از اخته کردن، باید عمل گرده افشانی را انجام داد.

از رنگ کوتیلدون به عنوان شاخص ( مارکر ) برای تشخیص دورگها می توان استفاده کرد. رنگ کوتیلدون بوسیلۀ ژن yc برای رنگ و i برای جلوگیری از تشکیل رنگ کنترل می شود. بنابراین، ترکیب ژنتیکی کوتیلدون قرمز II Yc Yc، کوتیلدون زرد II yc yc  و کوتیلدون سبز ii Yc Yc  یا ii yc yc  است. از ژن رنگ گل نیز می توان بعنوان مارکر برای تشخیص دورگها استفاده کرد.

تعدادی از صفات مهم که موقع انتخاب تک بوته در برنامه های به نژادی در نظر گرفته می شوند عبارت اند از: مقاومت به بیماری ها، قابلیت برداشت با ماشین، مقاومت به ریزش، شکل بذر، تعداد غلاف در بوته، پر محصولی و زودرسی.


Vavilov1.

Phaseolus2.

P.vulgaris3.

P.coccineus4.

P.acutifollius5.

P.lunatus6.

P.aborigineus7.

Cicer arietinum8.

Macrocarpa9.

Microcarpa10.

Cabuli11.

Desi12.

Lens culinaris Medik13.

[ ۱۳۸٩/٧/۱٧ ] [ ۸:٤٧ ‎ب.ظ ] [ امیر سالار سید رزاقی ] [ نظرات () ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

دانشجوی مهندسی ژنتیک (گیاهی)
لینک دوستان
امکانات وب